[ Pobierz całość w formacie PDF ]
.W gruncie rzeczy są to te same skargi drobnego kapitału na ucisk ze strony wielkiego, tyl-ko tutaj w kategorii drobnych znalazł się cały syndykat! Stara walka kapitału drobnego iwielkiego wznawia się na nowym, bez porównania wyższym szczeblu rozwoju.Rzecz zro-zumiała, że również postęp techniczny miliardowe przedsiębiorstwa wielkich banków mogąrozwijać środkami nie dającymi się w żaden sposób porównać z dawnymi.Banki zakładająnp.specjalne towarzystwa badań technicznych, z których wyników korzystają, rozumie się,wyłącznie zaprzyjaznione przedsiębiorstwa przemysłowe.Należy do nich TowarzystwoBadania Sprawy Kolei Elektrycznych, Centralne Biuro Badań Naukowo-Technicznychitp.Sami kierownicy wielkich banków nie mogą nie widzieć, że kształtują się jakieś nowe wa-runki gospodarstwa narodowego, ale są wobec nich bezradni:Kto obserwował w ciągu ostatnich lat  pisze Jeidels  zmianę osób na stanowiskach dyrektorów i człon-ków rad nadzorczych wielkich banków, ten nie mógł nie zauważyć, jak władza przechodzi stopniowo w ręceosób, które uważają za niezbędne i za coraz bardziej aktualne zadanie wielkich banków czynne wtrącanie się doogólnego rozwoju przemysłu, przy czym pomiędzy tymi osobami a dawniejszymi dyrektorami banków powstająstąd różnice zdań rzeczowe, a często i osobiste.Chodzi w istocie rzeczy o to, czy banki, jako instytucje kredyto-we, nie ponoszą uszczerbku wskutek tego wtrącania się banków do przemysłowego procesu produkcji, czy so-lidne zasady i niezawodne zyski nie są przynoszone w ofierze takiej działalności, która.nie ma nic wspólnego zpośredniczeniem w dostarczaniu kredytu i która wprowadza bank w taką dziedzinę, gdzie on jeszcze bardziejpodlega ślepemu panowaniu koniunktury przemysłowej aniżeli dawniej.Tak mówi wielu spośród starych kie-rowników banków, a większość młodych uważa czynne wtrącanie się do spraw przemysłu za taką samą ko-nieczność, jak i ta, która wraz ze współczesnym wielkim przemysłem powołała również do życia wielkie banki inajnowsze przedsiębiorstwa bankowo-przemysłowe.Co do jednego tylko zgadzają się obie strony, a mianowi-cie, że dla nowej działalności wielkich banków nie istnieją jeszcze ani niewzruszone zasady, ani konkretnycel48.Dawny kapitalizm przeżył się.Nowy jest przejściem do czegoś.Znalezć niewzruszonezasady i konkretny cel dla pogodzenia monopolu z wolną konkurencją to rzecz, rozumiesię, beznadziejna.Wyznanie praktyków brzmi zupełnie nie tak, jak oficjalne opiewanie wspa-47Dr.Oskar Stillich: Geld u.Bankwesen. Brl.1907, S.147.48Jeidels, l.c., S.183 i 184.26 niałości zorganizowanego kapitalizmu przez jego apologetów w rodzaju Schulze-Gaevernitza, Liefmanna i im podobnych teoretyków.Na jaki czas przypada ostateczne ustalenie się nowej działalności wielkich banków, nato ważne pytanie daje dość dokładną odpowiedz Jeidels:Aączność pomiędzy przedsiębiorstwami przemysłowymi z ich nową treścią.nowymi formami,nowymi organami, a mianowicie: wielkimi bankami, zorganizowanymi zarazem i centralistycznie, idecentralistycznie, powstaje jako charakterystyczne zjawisko narodowo-gospodarcze nie wcześniejchyba niż w latach 90-ych; w pewnym sensie można nawet odsunąć ten punkt początkowy do r.1897,z jego wielkim zlewaniem się przedsiębiorstw, wprowadzającym po raz pierwszy nową formę zde-centralizowanej organizacji dla względów przemysłowej polityki banków.Ten punkt początkowymożna bodaj odsunąć do jeszcze pózniejszego terminu, albowiem dopiero kryzys r.1900 kolosalnieprzyśpieszył proces koncentracji i w przemyśle, i w bankowości, spotęgował ten proces, po raz pierw-szy przeistoczył stosunki z przemysłem w prawdziwy monopol wielkich banków, uczynił te stosunkiznacznie ściślejszymi i intensywniejszymi49.Tak więc wiek XX  oto punkt zwrotny od kapitalizmu dawnego do nowego, od panowa-nia kapitału w ogóle do panowania kapitału finansowego.49Jeidels, l.c., S.181.27 III.KAPITAA FINANSOWY I OLIGARCHIA FINANSOWAWciąż wzrastająca część kapitału przemysłowego  pisze Hilferding  nie należy do tych przemysłow-ców, którzy go używają.Prawo rozporządzania kapitałem otrzymują oni wyłącznie za pośrednictwem banku,który w stosunku do nich reprezentuje właścicieli tego kapitału.Z drugiej strony, bank musi wciąż wzrastającączęść swoich kapitałów lokować w przemyśle.Wskutek tego staje się on w coraz większym stopniu kapitalistąprzemysłowym.Taki kapitał bankowy  zatem kapitał w formie pieniężnej  który w ten sposób w rzeczywi-stości przeistacza się w kapitał przemysłowy, nazywam kapitałem finansowym.Kapitał finansowy zatem to kapitał znajdujący się w rozporządzeniu banków i stosowany przez przemysłowców50.Określenie to jest niepełne o tyle, że brak w nim wskazania na jeden z najważniejszychmomentów, mianowicie: na wzrost koncentracji produkcji i kapitału w tak silnym stopniu, żekoncentracja prowadzi i doprowadziła do monopolu.Ale w całym wykładzie Hilferdinga wogóle, w szczególności zaś w obu rozdziałach poprzedzających rozdział, z którego wzięte jestto określenie, podkreśla się rolę monopolów kapitalistycznych.Koncentracja produkcji; monopole wyrastające z tej koncentracji; zlewanie się albo zrasta-nie banków z przemysłem  oto historia powstania kapitału finansowego i treść tego pojęcia.Teraz musimy przejść do opisu, jak gospodarowanie monopolów kapitalistycznych wogólnych warunkach produkcji towarowej i własności prywatnej nieuchronnie staje się pano-waniem oligarchii finansowej.Zaznaczamy, że przedstawiciele niemieckiej nauki burżuazyj-nej  a zresztą nie tylko niemieckiej  jak Riesser, Schulze-Gaevernitz, Liefmann i inni, sąwszyscy bez wyjątku apologetami imperializmu i kapitału finansowego [ Pobierz całość w formacie PDF ]

Archiwum