[ Pobierz całość w formacie PDF ]
.”“Jes,” mi diris, “mi konas ankaŭ tiun trian kategorion.Kion vicelas per tiuj demandoj?”“En kiun el la tri kategorioj vi metas moralecon?” li demandis.358“Mi kredas,” mi diris, “ke en la plej bonan kategorion: Kion niŝatas pro ĝi mem kaj ankaŭ pro ĝiaj rezultoj, por esti feliĉaj.”“La plej multaj personoj,” li diris, “ne samopinias.Ili metas ĝin enla kategorion de doloroj kiujn ni akceptas por estontaj rekompenco kajhonoro, sed de kiu oni fuĝus kiel de io malagrabla se tiu rezulto neekzistus.”“Mi scias,” mi respondis, “ke oni opinias tiel.Trasimaĥo jammalakceptis ĝin tial.Li laŭdis malmoralecon.Sed sendube mi estasiom stulta.”“Nu, aŭskultu min nun,” li diris, “por trovi ĉu vi opinias same kielmi.Ŝajnas al mi ke Trasimaĥo estis multe tro rapide sorĉita de vi,kvazaŭ de serpento.Mi ne estas konvinkita ke ni trovis pruvon primoraleco kaj malmoraleco.Mi deziras aŭdi kiaj ili estas, kaj kian44Parto Du359potencon ili havas kiam ili estas en la menso—sen atento al iliajrekompencoj kaj rezultoj.Jen kion mi faros, se vi akceptos:“Mi reiros al la argumento de Trasimaĥo.Unue mi parolos pri kiaoni opinias moralecon, kaj kiel ĝi originis.Due mi parolos pri la faktoke kiam oni praktikas ĝin, oni faras tion kontraŭvole.Oni opinias keĝi estas necesa, sed ne bona.Kaj trie, mi montros ke oni pravas kiamoni diras ke la vivo de malmorala persono estas pli bona ol tiu demorala.“Sokrato, mi mem ne kredas tion.Sed mi estas konfuzita deTrasimaĥo kaj multegaj aliaj personoj kiuj surdigas miajn orelojn, kajmi neniam aŭdis argumenton kian mi volas: Ke moraleco estas plibona ol malmoraleco.Mi volas aŭdi laŭdon pri ĝia propra naturo.Mikredas ke vi plej bone instruos min.Do mi kiel eble plej serioze laŭdosmalmoralan vivadon, kaj per tiu ekzemplo mi montros al vi kianmallaŭdon de malmoraleco kaj laŭdon de moraleco mi volas aŭdi de vi.Diru: Ĉu vi akceptas mian proponon?”“Nepre jes,” mi respondis.“Bonsenculo ne povus preferi paroli kajaŭskulti pri io alia.”“Bonege!” li diris.“Do aŭskultu nun dum mi parolos kiel mi ĵusproponis pri kia estas moraleco kaj kiel ĝi originis.“Oni diras ke praktiki maljustecon9 estas bone, sed suferi ĝin359estas malbone.Tamen estas multe pli malbone kiam oni suferasmaljustecon ol estas bone kiam oni praktikas ĝin.Tial se oni maljustetraktas aliajn personojn kaj ankaŭ mem estas traktata maljuste—kajtiumaniere spertas ambaŭ flankojn—se oni ne povas eskapi de unuflanko kaj konservi nur la alian, oni decidas ke estas plej profitigeinterkonsenti nek fari maljustecon nek suferi ĝin.Tio estas la bazo deleĝoj kaj kontraktoj.Kion la leĝo ordonas, tion oni nomas laŭleĝa kajsekve justa.Oni diras ke tio estas la origino kaj karaktero de justeco:Ĝi estas kompromiso inter kio estas plej bona—tio estas maljuste agikaj tamen ne esti punita pro tio—kaj kio estas plej malbona—tio estassuferi maljustecon kaj ne povi venĝi sin.Oni preferas justecon kiel9 Ĉi tie, kiel ĝenerale en ĉi tiu teksto, la greka radiko dikai estas foje uzata kunlarĝa senco (=moral-), kaj foje kun pli specifa senco (=just-).En la traduko midevis elekti la plej taŭgan terminon por la kunteksto.En ĉi tiu alineoGlaŭkono difinas justan agon kiel tion, kion ordonas leĝo.En posta alineo(359b-360c) li plivastigos sian argumenton por apliki ĝin al ĉiaj formoj demoraleco kaj malmoraleco.45360Parto Dukompromison inter tiuj du flankoj.Ne ĉar ĝi estas bona, sed ĉar ĝidevas esti honorata pro onia propra mallerto rilate la praktikadon demaljusteco.Se oni povus praktiki ĝin kiel vera mastro, oni neniamakceptus nek praktiki nek suferi maljustecon.Oni devus esti frenezapor akcepti tion.Do jen la karaktero de justeco, Sokrato, kaj kiel ĝioriginis, laŭ tiu argumento.“Ni plej bone komprenos kial homoj praktikantaj justecon mal-volonte faras tion, kaj ke ili akceptas nur pro sia manko de kapablo agimaljuste, se ni pripensos ĉi tion: Imagu ke ni donas kaj al la moralulokaj al la malmoralulo la kapablon fari kion ajn ili volas.Imagu ke niakompanos ilin por vidi kien iliaj deziroj kondukos ilin.Ni trovos ke,pro sia avidemo, la morala kaj la malmorala agos same.Ĉiu opiniasavidon bona.Nur la leĝoj devigas onin trakti aliajn personojn kielegalrajtajn [ Pobierz całość w formacie PDF ]

Archiwum