[ Pobierz całość w formacie PDF ]
.tamże, s.265.63I.Węgrzyn, dz.cyt., s.62.64J.I.Kraszewski, Moskal., s.48.65Por.tamże, s.256.39 nazywać go prewoschodytelstwem66.Dzieje się to tylko we wspólnych scenach generała orazaudytora i tym samym zdaje podkreślać maskę wkładaną przez Alexego Iwanowiczaw obliczu urzędnika dla zaznaczenia powagi swojej funkcji.Kontrast z rzeczywistą małościąbohatera poddaje jednak w wątpliwość jego władzę, jednocześnie wyszydza postać, jaki język zaborców.Ponadto bezosobowy sposób mówienia o generale sprawia, że na plan pierwszywysuwa się funkcja, którą pełni.Jak zostało wspomniane przy okazji Nikityna, Rosjaniew Moskalu są odczłowieczani na dwa sposoby.W przypadku generała jest to odczłowieczenieod wewnątrz: staje się on maszyną albo zwierzęciem według własnej woli, wtedy, kiedyuznaje, że taka postawa przyniesie mu jakąś korzyść.Demonstracja bestialstwa podczaspowstania pozwala mu pomnażać majątek, natomiast maska służbisty, części machiny władzy utrzymać posłuch wśród podwładnych, jak również poważanie wśród urzędników.W obu przypadkach dokonuje odczłowieczenia świadomie, aby stworzyć pozórprzynależności do większego systemu.Nie można powiedzieć, że generał padł ofiarąwieloletniego wpływu władzy, nie jest więc produktem despotyzmu w ścisłym rozumieniutego określenia.Jednakże to właśnie panujący w Rosji sposób sprawowania rządów jestwinien niewykształceniu jakiegokolwiek moralnego kodeksu, którego brak znacząco wpłynąłna tę postać.Można więc określić go mianem  pośredniego produktu despotyzmu.3.4.NataliaNatalia Alexjejewna jest jedyną Rosjanką występującą w fabule Moskala, na nią spadazatem ciężar przedstawienia czytelnikowi tej specyficznej odmiany zaborcy, jaką jest kobietamoskiewska67.Kraszewski w dygresjach nie poświęcił rozważaniom na temat Rosjanek zbytwiele uwagi, skupił się jedynie na ich ewentualnej zdolności do pomocy w wyzwoleniunarodu spod wpływu despotyzmu.Wnioski, do których doszedł, nie należą dooptymistycznych: w kobietach moskiewskich nie ma żadnych uczuć patriotycznych, żadnegozainteresowania krajem ani światem.Wszelkie poglądy przez nie głoszone są jedyniebezmyślnym odbiciem poglądów mężczyzn, których obraz świata jest z kolei zniekształconyprzez wpływ despotyzmu.Kobiety są zatem  niewolnicami niewolników 68, w hierarchii niemożna spaść niżej.66Por.?@52>AE>4=K9  (ros.) doskonały, znakomity.67Por.tamże, s.122.68Tamże, s.123.40 Postać Natalii stanowi niejako uzupełnienie, rozbudowanie wizerunku rosyjskiejkobiety.Jako przyczynę jej okrucieństw Kraszewski wskazuje, tak jak w przypadku Nikityna,oddziaływanie despotyzmu, a przede wszystkim wpływ jej najbliższego otoczenia.Ojciecwychował ją pod kloszem, rozpieszczając i chroniąc przed niedogodnościami.Przyzwyczajona, że ona i jej wygody są najważniejsze, wyrasta na osobę samolubną i chciwą.Dorastając na salonach moskiewskich, nasiąka atmosferą zepsucia:  [.] nic nie strzegłoumysłu jej i serca od fałszywego pojęcia zadania kobiety i roli jej na świecie 69.To jedyneżycie, jakie zna, brak jej perspektywy, co skutkuje niezwykłą podatnością na demoralizującywpływ towarzystw, w których się obraca i całego imperium  chłonie zło, nie będąc w stanieodróżnić go od dobra70.Tym samym ujawnia się jej nieucywilizowanie, gdyż jest to cecha charakterystycznadla barbarii  stanu na tyle pierwotnego, że nie potrafi jeszcze ocenić, co jest złe, a co dobre71.Dla Henryka Kamieńskiego jest to argument przeciw ocenianiu narodów barbarzyńskich zapomocą europejskich kategorii moralnych, ponieważ do pewnego stopnia  nie wiedzą, coczynią 72.Tym bardziej, że, jak zostało wspomniane w poprzednim rozdziale, w rosyjskimumyśle nie występuje niemal hierarchia wartości:W stolicy jest ono [zepsucie] tak jawnem, że rozminąć się ze zgorszeniem niepodobna; palcemukazują wszyscy ulubienice wszelkich znakomitości, ulubieńców wszystkich pań, historye skandalicznesą pokarmem codziennym salonów; [.] Największe poszanowanie otacza zepsute istoty byleby miałyzachowanie, wziętość i siłę, przez faworyty robią się interesa, załatwiają zawikłane spory, przekupująsędziowie, uzyskują tajne posłuchania, nie wstyd wcale zająć to miejsce i z niego korzystać73.Nieświadomość ogromu wyrządzanego zła może tłumaczyć prostych sołdatów,Nikityna czy Natalię, trzeba jednak pamiętać, że nie jest to argument przystający dowszystkich Rosjan, nawet wśród tych ukazanych w Moskalu.Nie da się za jego pomocąwytłumaczyć generała czy audytora, ani tym bardziej barona, który jako jedyny spośródrosyjskich bohaterów  czuje złe 74.69Tamże, s.40.70I.Węgrzyn, dz.cyt., s.68.71Por.H.Kamieński, dz.cyt., s.255.72Tamże.73J.I.Kraszewski, Moskal., s.39-40.74Por.tamże, s.302.41 Powyższy cytat wskazuje na jeszcze jeden ważny czynnik kształtujący rosyjskiekobiety  mężczyzn75.Lata traktowania sióstr, żon i córek jak towaru, środka do osiągnięciacelu nie tylko sprawiły, że przejęły one ten pogląd, ale zapragnęły jak najlepiej gowykorzystać76.Natalia z rozmysłem rozkochuje w sobie wszystkich oficerów podwładnychojcu, dzięki czemu ma ich na swoje usługi.Bez wahania także godzi się wyjść za barona, gdyokazuje się, że spełnia on podstawowe kryterium, a więc posiada tytuł i ogromny majątek.Tak, jak wszystkie Rosjanki w Obrazkach, jest niejako skazana na jednoznacznie negatywnywizerunek, bowiem Kraszewski buduje kobiety moskiewskie wyłącznie w opozycji doidealizowanego wizerunku Polki77 [ Pobierz całość w formacie PDF ]

Archiwum